Дасторкон

Дасторкон (фарсча дастар-жоолук), тасмал — 1) үстүнө тамак-аш коюлчу кастарлуу буюм. Дасторконду жайганда туюк учу төрдү каратылып, алгач нан коюлат. Дасторкон байыртадан таза, ыйык буюм катары саналып, үстүнөн эч ким аттабаган. Учурда дасторкондун кездеме, клёнка жана башка материалдардан жасалган көп түрлөрү бар. 2) Берилүүчү тамак-аштын жалпы аталышы. Дасторкондон даам татуу улуулата нан ооз тийүүдөн башталат, чай куюлган чыны солдон оңду карай сунулат. Дасторкон жайып, тамак ичип олтурганда үйгө келген конокту пейили, ниети таза адам катары урматтап тосуп алышып, сый көрсөтүшөт. Салт боюнча конок уй ээлерине: «Дасторконуң кең болсун, үстүндө тамак-ашың мол болсун, үйүңөн кут, береке кетпесин,»- деп бата берген. Юдахинде: дасторкон ир. 1. скатерть; 2. дастархан, стол с яствами; дасторкону кенен киши хлебосольный человек; ак дасторконду аттап пренебрегши хлебом-солью; насипке толгон ырыс дасторконундай (о земле, доме) полно всякой благодати; жайыл дасторкон скатерть-самобранка (в сказках); тол, дасторкон, тол! наполнись, скатерть (-самобранка), наполнись!; «тол, дасторкон, тол!» десең, дүйүм тамактын баары толот да калат если скажешь «наполнись, скатерть, наполнись», всякими яствами, она так вот и наполнится. Дасторкон/тасторкон. Тамак-аш коё турган жоолук, аш оромол маанисинде Орто Азия ареалына таралган сөз. Бул атоо иран тилдеринен алынып, эки морфемадан турат. «Дастор» иран тилдеринде «селде, чалма, баш оромол» маанисинде, «хон» «жоолук» маанисиндеги сөздүн кабаттала айтылышынан жасалган (Юдахин, 1965, 187; Карасаев, 1996, 242).

 Аттокур Жапанов,

тилчи-окумуштуу

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *